Znakowanie żywności - co musi zawierać etykieta

Etykieta to pierwsza rzecz, którą sprawdza kontroler, i ostatnia, którą czyta klient przed zakupem. Błąd w znakowaniu żywności może oznaczać karę, wycofanie partii z rynku albo dodruk całego nakładu opakowań. Poniżej zebraliśmy zasady znakowania żywności: jakie przepisy obowiązują, co powinna zawierać etykieta produktu spożywczego, jak wygląda przykładowa etykieta i na co zwrócić uwagę, zanim oddasz projekt do druku.

Jakie przepisy regulują znakowanie żywności?

Podstawą jest rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Obok niego obowiązują m.in.:

• rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 o oświadczeniach żywieniowych i zdrowotnych,
• rozporządzenie (UE) 2018/775 o wskazywaniu pochodzenia składnika podstawowego,
• polskie przepisy krajowe, m.in. ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz ustawa o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych,
• przepisy dla konkretnych grup produktów, np. mleka i przetworów mlecznych, mięsa, miodu, suplementów diety, napojów alkoholowych.

Krajowe szczegóły znakowania wybranych grup produktów określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. 2015 poz. 29 ze zm.), a zasady podawania ilości netto i znaku ℮ - ustawa o towarach paczkowanych (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2255).

W praktyce trudność polega na tym, że do jednego produktu stosuje się kilka aktów prawnych naraz. Dlatego sprawdzenie etykiety zawsze zaczyna się od ustalenia, jakie przepisy dotyczą danego wyrobu.

Co powinna zawierać etykieta produktu spożywczego?

Rozporządzenie 1169/2011 wymienia informacje obowiązkowe. Na etykiecie żywności opakowanej muszą się znaleźć:

1. Nazwa żywności. Nazwa prawna, zwyczajowa lub opisowa, nie sama nazwa handlowa.
2. Wykaz składników w kolejności malejącej masy.
3. Alergeny wyróżnione w wykazie składników, np. pogrubieniem.
4. Ilość składnika (QUID), jeśli składnik jest w nazwie, na grafice albo jest podkreślany.
5. Ilość netto.
6. Data minimalnej trwałości („Najlepiej spożyć przed…”) albo termin przydatności do spożycia („Należy spożyć do…”).
7. Warunki przechowywania lub użycia, jeśli są potrzebne.
8. Nazwa i adres podmiotu odpowiedzialnego za informacje o żywności.
9. Kraj lub miejsce pochodzenia, gdy jest wymagane albo gdy jego brak mógłby wprowadzić w błąd.
10. Instrukcja użycia, jeśli bez niej trudno właściwie użyć produktu.
11. Zawartość alkoholu dla napojów powyżej 1,2 % obj.
12. Informacja o wartości odżywczej.

Do tego dochodzą wymagania szczególne, np. oznaczenie partii, weterynaryjny znak identyfikacyjny dla produktów pochodzenia zwierzęcego czy informacje dodatkowe dla wybranych grup żywności. W Polsce etykieta musi być w języku polskim.

Przykładowa etykieta spożywcza - omówienie

Weźmy wymyślony serek twarogowy ze szczypiorkiem w kubeczku. Tak mogłyby wyglądać kolejne elementy jego etykiety:

• Nazwa: „Serek twarogowy ze szczypiorkiem” - nazwa opisowa; nazwa handlowa (np. „Poranny”) może być obok, ale jej nie zastępuje.
• Składniki: ser twarogowy (z mleka), śmietanka (z mleka), szczypiorek (3 %), sól - alergen wyróżniony, a szczypiorek z nazwy ma podany procent (QUID).
• Ilość netto: „150 g” - w tym samym polu widzenia co nazwa.
• Data: „Należy spożyć do: (data na wieczku)” - produkt łatwo psujący się, więc termin przydatności, nie „najlepiej spożyć przed”.
• Przechowywanie: np. „Przechowywać w temperaturze od 2 °C do 6 °C”.
• Wartość odżywcza w 100 g - siedem pozycji: energia, tłuszcz, kwasy tłuszczowe nasycone, węglowodany, cukry, białko, sól.
• Podmiot odpowiedzialny: nazwa i adres firmy, pod której nazwą produkt jest wprowadzany.
• Partia (np. „L 123”) i weterynaryjny znak identyfikacyjny - owal z numerem zakładu, bo to produkt pochodzenia zwierzęcego.

Grafika z krową i łąką jest dozwolona, dopóki nie sugeruje cech, których produkt nie ma. Przykład jest uproszczony - prawdziwa etykieta wymaga sprawdzenia przepisów dla danej kategorii produktu.

Czytelność i układ: o tym często się zapomina

• Minimalna wielkość czcionki: wysokość małej litery „x” co najmniej 1,2 mm. Gdy największa powierzchnia opakowania ma mniej niż 80 cm², wystarczy 0,9 mm.
• Jedno pole widzenia: nazwa żywności, ilość netto i (dla napojów) zawartość alkoholu muszą być widoczne jednocześnie.
• Kontrast i czytelność: informacje obowiązkowe nie mogą być zasłonięte grafiką ani przerwane innymi treściami.

Wartość odżywcza

Obowiązkowa tabela podaje w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml: wartość energetyczną, tłuszcz, kwasy tłuszczowe nasycone, węglowodany, cukry, białko i sól. Wartości można ustalić badaniem laboratoryjnym albo obliczeniem na podstawie receptury i danych o składnikach. Niektóre produkty są zwolnione z obowiązku, np. nieprzetworzone produkty jednoskładnikowe. Wartość odżywczą wyliczamy z receptury w ramach usługi etykieta od podstaw (800 zł netto, 5 dni roboczych).

Oświadczenia i grafika: gdzie łatwo o błąd

Hasła typu „źródło białka”, „bez dodatku cukru” czy „wspiera odporność” to oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne. Wolno używać tylko tych, które są dopuszczone przepisami UE, i tylko po spełnieniu określonych warunków. Grafika też jest informacją: zdjęcie truskawek na jogurcie z aromatem truskawkowym może wprowadzać konsumenta w błąd. Więcej przykładów w artykule 10 najczęstszych błędów na etykietach żywności.

Znakowanie produktów spożywczych sprzedawanych luzem i w internecie

Żywność nieopakowana (np. pieczywo, wędliny, sałatki na wagę) nie ma etykiety, ale też podlega znakowaniu: informacja o alergenach jest obowiązkowa zawsze (art. 44 rozp. 1169/2011), a pozostałe informacje i sposób ich podania mogą określać przepisy krajowe.

Sprzedaż przez internet: informacje obowiązkowe - poza datą trwałości - klient musi zobaczyć przed zakupem, a nie dopiero na paczce (art. 14 rozp. 1169/2011). Szczegóły w artykule etykieta żywności w sklepie internetowym.

Lista kontrolna przed drukiem

• Czy nazwa żywności to nazwa prawna lub opisowa, a nie tylko handlowa?
• Czy wszystkie alergeny są wyróżnione - także w składnikach złożonych?
• Czy składnik z nazwy lub zdjęcia ma podany procent (QUID)?
• Czy wysokość „x” ma co najmniej 1,2 mm (0,9 mm na opakowaniach poniżej 80 cm²)?
• Czy nazwa, ilość netto (i alkohol) są w jednym polu widzenia?
• Czy tabela wartości odżywczej zgadza się z aktualną recepturą?
• Czy oświadczenia („źródło białka”, „bez dodatku cukru”) spełniają warunki rozp. 1924/2006?
• Czy podany jest podmiot odpowiedzialny, partia i właściwa forma daty?

Chcesz, żeby ktoś sprawdził to za Ciebie? Weryfikacja etykiety kosztuje 500 zł netto (5 dni roboczych, express 48 h w dni robocze - 950 zł netto); raport wskazuje podstawę prawną każdej uwagi. Etykiety na eksport i produkty importowane - tłumaczenie etykiet (500 zł netto za język).

Najczęstsze pytania

Czy etykietę trzeba gdzieś zatwierdzać przed wprowadzeniem produktu? Zasadniczo nie. Za etykietę odpowiada podmiot, który wprowadza produkt na rynek, a urzędy sprawdzają ją podczas kontroli. Wyjątkiem są m.in. suplementy diety i żywność wzbogacana - przed pierwszym wprowadzeniem do obrotu trzeba powiadomić Głównego Inspektora Sanitarnego i przekazać wzór oznakowania (art. 29 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia).

Kto kontroluje etykiety? Głównie Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, Państwowa Inspekcja Sanitarna i Inspekcja Weterynaryjna, każda w swoim zakresie. Przeczytaj, jak wygląda kontrola Sanepidu.

Czy zmiana receptury wymaga nowej etykiety? Prawie zawsze tak: zmienia się skład, często wartość odżywcza, czasem alergeny.

Masz projekt etykiety przed drukiem? Prześlij projekt i recepturę - sprawdzimy zgodność z przepisami i wskażemy, co poprawić, zanim zamówisz opakowania. Weryfikacja od 500 zł netto, 5 dni roboczych. Wyślij etykietę do weryfikacji →